dinsdag 17 juni 2014

Boek over scheepsschrijvers, chroniqueurs van de Nederlandse marine

Bijna alles wat tot ons gekomen is over onze varende voorouders op Nederlandse marineschepen uit de 17e en 18e eeuw weten we dankzij de scheepsschrijvers. Maar we wisten tot op heden eigenlijk maar weinig over deze schrijvers zelf. Daar komt nu verandering in dankzij een dissertatie van Marc van Alphen.

Scheepsschrijvers waren sleutelfiguren in de tijd van Michiel de Ruyter.  Van oudsher vervulden de schrijvers een cruciale rol aan de wal en aan boord van Nederlandse marineschepen. Deze zeelieden droegen zorg voor de administratie en waren medeverantwoordelijk voor de logistiek. Hun werkzaamheden duidden op een nauwe verwevenheid van overheidstaken en particuliere commerciële belangen. Schrijvers hadden een belangrijk aandeel in de professionalisering van de Nederlandse oorlogsvloot in de zeventiende en achttiende eeuw.

Scheepsschrijvers, tegenwoordig aangeduid als officieren van de logistieke dienst, hadden velerlei taken. Zij waren de kapitein of vlagofficier behulpzaam bij de werving van het scheepsvolk, maakten de monsterrol op, deden aan boord het schrijfwerk voor de bevelhebber en traden op als diens woordvoerder of afgezant. Voorts gingen zij dagelijks voor in het gebed en hielden het scheepsjournaal bij. Daarnaast waren zij betrokken bij de bevoorrading van de schepen en voorzagen de bemanning van scheepskleding en andere goederen. Ook verstrekten zij tijdens de reis voorschotten en verrekenden deze in de schuldrollen, traden op als secretaris van de zeekrijgsraad, vervaardigden testamenten en beheerden nalatenschappen van gestorven of gedeserteerde opvarenden.

Over deze veelzijdige dekofficier, die zich tijdens een zeeslag altijd vlakbij de bevelhebber ophield, was tot nu toe weinig bekend. Aan de hand van uitgebreid archiefonderzoek in binnen- en buitenland wordt het grote belang van de scheepsschrijver onderstreept. Hij vormde een elementaire schakel binnen de marineorganisatie van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Schrijvers waren sleutelfiguren, zowel op de oorlogsschepen als aan de wal in de admiraliteitssteden Amsterdam, Rotterdam, Hoorn, Enkhuizen, Middelburg, Dokkum en Harlingen. Dit zijn enkele conclusies uit Het oorlogsschip als varend bedrijf. Schrijvers, administratie en logistiek aan boord van Nederlandse marineschepen in de 17e en 18e eeuw, waarop Marc van Alphen op 19 juni aan de Universiteit Leiden hoopt te promoveren. Onder  auspiciën van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) te Den Haag zal gelijktijdig de handelseditie verschijnen.

Marc van Alphen, Het oorlogsschip als varend bedrijf. Schrijvers, administratie en logistiek aan boord van Nederlandse marineschepen in de 17  en 18  eeuw, Uitg. Van Wijnen (Franeker 2014), 460 pag.'s (full colour ill.), ISBN 9789051944884, prijs € 34,95.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten