donderdag 6 december 2012

Portretten in de databases van de RKD

Al eerder schreven we in Bronnen dossier@CBG over de databases van de RKD. In het laatste nummer van CBG-kwartaalblad Genealogie (dec. 2012) wijdde Ruud Straatman zijn column Memo aan een poging een gezicht te vinden bij een grafmonument. Onderstaand is deze column ook digitaal te lezen, inclusief de bijbehorende hyperlinks.

De tombe en het schilderij

Een graf in de kerk was vroeger een teken van status. De kerk verdiende hier goed aan. Minder vooraanstaande mensen moesten genoegen nemen met een plek op het kerkhof. Onder de kerkvloer was het een drukte van belang. Op sommige plaatsen lagen de doden wel vijf kisten diep. Graven werden om die reden ook weer spoedig ‘opgeschud’ of geruimd. Al die graafactiviteiten en ontbindende lichamen veroorzaakten begrijpelijkerwijs nogal wat stank. Een stank waaraan we nog steeds het begrip ‘rijke stinkerds’ te danken hebben. Na begraven in de kerk was een mooi familiegraf op het kerkhof een goede tweede keus en een stuk hygiënischer. Op het Zuiderkerkhof te Amsterdam staat tegen de oostgevel van de Zuiderkerk het familiegraf van de familie Hartman. Dit werd in 1678 aangelegd in opdracht van Isaack Hartman, marktmeester op de Ossenmarkt (nu de Kalverstraat) en chirurgijn. Het is het enige grafmonument dat nog herinnert aan het voormalige kerkhof bij de Zuiderkerk, maar het is in een niet al te beste staat.

Tombe en bijbehorende smeedijzeren hekwerk zijn flink verzakt, de stenen zijn aangetast door zure regen en struikgewas tiert er welig. Isaack Hartman was een zoon van Henrick Hartman en Aeltje Guerten en werd gedoopt op 13 juli 1632. Hij ging op 19 april 1657 in ondertrouw met Jaepie Rodenburgh, met wie hij ten minste vier kinderen kreeg. Isaack stierf op 30 juli 1684 en werd op 3 augustus daaropvolgend begraven in z’n eigen familiegraf buiten de kerk. Zijn vrouw Jaepie stierf op 30 april 1701 en werd op 6 mei begraven. Van iemand van het statuur van Isaack Hartman moet meer te vinden zijn om hem een gezicht te geven. In het Theatrum anatomicum in de Sint Anthonispoort (De Waag) vinden we het wapen van Isaack en diens naamgenoot Hans terug in de reeks chirurgijnswapens: in zilver een blauwe schuinbalk beladen met drie gouden sterren. Op de website van het RKD vond ik zijn portret. Nicolaes Maes schilderde circa 1679 het Groepsportret van de overlieden van het Chirurgijnsgilde te Amsterdam. Derde van links kijkt Isaack de kijker over zijn schouder aan.
 
Zijn naamgenoot Harman Hartman of Hartman Hartmansz, eveneens chirurgijn, figureerde volgens de website van het RKD in 1632 zelfs op De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp van Rembrandt. Die is vast wél in de kerk begraven.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen