Index op de vredegerecht van BHIC uitgebreid

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) heeft in april de index op de archieven van de vredegerechten op zijn site uitgebreid met ruim 6500 vonnissen, akten en uitspraken afkomstig van de vredegerechten Boxmeer en Ravenstein. Het BHIC heeft de vonnissen van 6 van de 24 vredegerechten die Noord-Brabant tussen 1811 en 1838 telde online staan, namelijk van Boxmeer, Eindhoven, Gemert, Grave, Ravenstein en Roosendaal. Van de 15.000 akten hebben er 6.500 betrekking op Boxmeer (4.000) en Ravenstein (2.500). Zie www.bhic.nl/vredegerechten. De toevoeging is tot stand gekomen dankzij hulp van NGV afd. Land van Cuijk en Ravenstein

Juge de paix ca. 1800

De archieven van de vredegerechten vormen een waardevolle bron van informatie voor onderzoek naar familiegeschiedenis of streekgeschiedenis.

De vredegerechten zijn de voorlopers van de huidige kantongerechten, de laagste rechtbanken dus. Ze zijn afkomstig uit het Franse rechtstelsel (Juge de Paix) en zijn in Nederland ingevoerd tijdens de inlijving bij Frankrijk. Voor het grootste deel van Brabant vond dat in 1811 plaats. Het vredegerecht is in 1838 opgeheven. De vrederechter was bevoegd voor lichte vergrijpen en eenvoudige administratieve handelingen. Hij behandelde eenvoudige dorpsruzies, openbare verkopingen, aanstellingen van voogden en zo voort. Eigenlijk was de vrederechter een soort 'mediator avant la lettre'. Zijn taak was om te proberen mensen tot een vergelijk te laten komen. Een zaak mocht pas aanhangig worden gemaakt bij een hogere rechtbank nadat de zaak eerst was voorgelegd aan een vrederechter.

Index is eigenlijk niet de juiste benaming voor deze toegang op de Brabantse vredegerechten. De benaming regesten is meer op z'n plaats, omdat  meestal de inhoud van de stukken goed wordt beschreven. Dit maakt het tot een rijke bron. Een aardig voorbeeld van zo'n regest is navolgende verklaring van 12 maart 1813 voor het Vredegerecht Boxmeer:

Jan Albert Kerstens, 24 j., leerlooier, Boxmeer legt een verklaring af betreffende oplichterij ten nadele van zijn broer Franciscus Johannes Kertens, dienstplichtige loteling uit het jaar 1789, door de heer Nieuwenhuijzen, ex-burgemeester van Linden. Comparant verklaart met zijn broer en genoemde Nieuwenhuijzen op 23 februari j.l. in 's-Hertogenbosch bijeen te zijn geweest in de Karstraat bij herbergier Gooyaards. Zijn broer moest eerst een bedrag van F 250 en daarna nog F 25 betalen aan Nieuwenhuijzen, waarna deze zou instemmen met een plaatsvervanger voor de dienstplichtige. Tevens verklaart Jacobus Kerstens 30½ j., lakenfabrikant, Boxmeer, broer van de anderen, dat hij niets kan toevoegen aan de brief, geschreven door P.J. van Zuylen, commissaris der politie van 's-Hertogenbosch, gedateerd 23.02.1813.

(Met dank aan Albert Hoekstra voor de tip.)

Website Historische Kranten van KB op weg naar 9 miljoen pagina's

Via de website Historische Kranten biedt de KB nu vijf miljoen krantenpagina’s online aan. Dat is een mooie mijlpaal. Een steeds grotere selectie uit de periode 1618-1995 is voor iedereen gratis toegankelijk en op eenvoudige wijze te doorzoeken.  De website Historische Kranten zal eind van dit jaar zo’n negen miljoen pagina’s bevatten. Het materiaal wordt door deze grote aantallen steeds interessanter. Politieke ontwikkelingen volgen, het eerste gebruik van bepaalde woorden naar boven halen, uitzoeken wat krantenredacties op een bepaald moment interessant vonden, vergelijkingen maken tussen taalgebruik en invalshoeken van kranten uit dezelfde tijd: het wordt de onderzoeker steeds gemakkelijker gemaakt. Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de eigen stamboom, een familiebedrijf, of de eigen stad of streek kan ook steeds meer informatie vinden. De berichten uit de burgerlijke stand, de familieberichten, de talloze advertenties – ze kunnen onverwachte vondsten opleveren.

Vele grote en kleine titels zijn aangevuld met nieuwe afleveringen, waaronder een aantal belangrijke landelijke kranten. De Opregte Haarlemsche Courant heeft zo’n tweehonderd jaar bestaan, voor de periode 1813-1869 is de krant nu opgenomen in de webdienst. Dit betekent een forse versterking van het aantal negentiende-eeuwse kranten. De na-oorlogse kranten zijn belangrijk uitgebreid met jaargangen van het communistische dagblad De Waarheid (1952-1989).

Er is ook nieuws van overzee, dit keer vooral uit de Oost. Uit Nederlandsch-Indië zijn nu bijvoorbeeld beschikbaar De Indische Courant, De Sumatrapost, en de Java-bode. De Indonesische periode (dus na de oorlog) is vertegenwoordigd met de Nieuwsgier en Het nieuwsblad voor Sumatra. Erg bijzonder is de Nieuw Guinea koerier (1959-1962) die verscheen in de laatste jaren van de laatste Nederlandse kolonie in Zuid-Oost-Azië.

Gedecoreerden Lintjesregen 2004-2012

Het NRC houdt een Lintjesregen-database bij. Daarin kun je zoeken naar iedereen die sinds 2004 tijdens de traditionele lintjesregen vlak voor Koninginnedag een lintje kreeg. De database is ook te downloaden als spreadsheet. De database is bijgewerkt tot en met de lintjesregen van 2012. Men kan er dus ook de gedecoreerden van vandaag (vrijdag 27 april 2012) terugvinden.

Zie ook www.lintjes.nl voor achtergronden en deze link voor de afbeeldingen.

Doop-, trouw- en begraafboeken provincie Utrecht in etappes online

Vanaf vandaag, 27 april 2012, worden in etappes de indexen en de scans van de dtb's uit de provincie Utrechts via internet beschikbaar gesteld. Het gaat niet alleen om dtb's van dominees en pastoors, maar ook om de trouwboeken van dorps- en stadsgerechten. Het oudste register is afkomstig uit Amersfoort: het NH doopregister van 1579.  Via de dtb's kunnen onderzoekers terug gaan tot vóór de invoering van de burgerlijke stand in Utrecht in  1811.

De dopelingen, gehuwden en overledenen uit Everdingen, Hagestein, Vianen en Zijderveld zijn het eerst aan de beurt. Totaal ongeveer 50.000 inschrijvingen op 25.000 scans. Andere gemeenten zullen volgen.Voor genealogen komt zo een groeiend aantal belangrijke Utrechtse bronnen letterlijk binnen handbereik van slechts enkele muisklikken.
De scans en indexen van de Utrechtse dtb's worden beschikbaar gesteld via de website van het Utrechts Archief en via Utrechts archiefnet, de website van de Kring van Utrechtse Archivarissen.

Ondertrouwregisters Amsterdam 1565-1811 online

Op de website van het Stadsarchief Amsterdam  zijn de scans en de indexgegevens van de Ondertrouwregisters 1565-1811 beschikbaar gekomen. Iedereen kan gratis zoeken in de index. Tegen betaling zijn scans van de inschrijvingen op te vragen. Gezien de omvang en het grote belang van Amsterdam in de Nederlandse context zal in deze nieuw digitaal beschikbaar gekomen bron voor bijna iedere onderzoeker wel iets van de gading te vinden zijn. Zeker voor onderzoekers die genealogieën of parentelen bouwen. In Amsterdam zal menig verloren familielid opduiken.

Een veelvoorkomende vraag is waarom de Amsterdamse ondertrouwregisters zijn geïndexeerd en niet de trouwregisters? De ondertrouwregisters bevatten een schat aan informatie over de aanstaande bruidegom en bruid. In de trouwregisters staan, afgezien van de trouwdatum en de plaats waar het huwelijk werd gesloten, alleen de namen van bruidegom en bruid vermeld. Los daarvan zijn er meer mensen in Amsterdam in ondertrouw gegaan dan getrouwd. Redenen daarvoor zijn:

• ondertrouwden waartegen terecht bezwaar werd gemaakt konden hun voornemen niet laten resulteren in een wettig huwelijk
• paren die in Amsterdam woonden en in een andere plaats wilden trouwen (bijvoorbeeld in Sloterdijk of Buiksloot) dienden ook in hun woonplaats ondertrouwd te zijn
• als één trouwlustige in Amsterdam woonde en de ander in een andere plaats werd in beide plaatsen ondertrouwd. In sommige gevallen trouwde men in Amsterdam, in andere gevallen in de andere plaats
• paren die tijdens de ondertrouw toch maar afzagen van het wettige huwelijk. In de akte staat dan in de marge ‘niet gecompareerd’, wat wil zeggen dat het paar wel werd ingeschreven, maar niet verscheen om hun handtekening te zetten. Het wil niet zeggen dat die paren nooit getrouwd zijn, mogelijk gingen zij later in Amsterdam of elders opnieuw in ondertrouw. 

Dit antwoord op deze vraag en nog veel meer belangrijke informatie kan worden teruggevonden in de handleiding op de website van Stadsarchief Amsterdam.

Eerder werden op dezelfde manier door Stadsarchief Amsterdam al de Doopregisters voor 1811 online beschikbaar gesteld.

Doopboek Liefkenshoek 1622-1706 plotsklaps opgedoken

Het komt gelukkig nog steeds voor dat verloren gewaande DTBL-bronnen (of afschriften daarvan) onverwachts opduiken. Dit bleek onlangs toen een integraal afschrift bleek te bestaan van het doopboek van de fortkerk van Liefkenshoek betreffende het tijdvak 1622-1706.

Liefkenshoek, 17e eeuw, Atlas van Loon

Liefkenshoek was in de periode 1585 tot 13 februari 1786 een Staats fort met een gereformeerd kerkje aan de Schelde nabij Antwerpen. Bij een inventarisatie van overgeleverde DTBL-bronnen bleek eind 19de eeuw dat het originele doopboek van dit kerkje betreffende de genoemde periode niet meer te traceren was. Wel was bekend dat door de schoolmeester van Liefkenshoek (Jan Jansen Leerdam) in 1764 in opdracht van de kerkenraad een afschrift van dit boek was vervaardigd vanwege de slechte staat waarin het zich toen bevond. Dit afschrift werd door Joost van der Baan omstreeks 1889 aangetroffen in het archief van de Nederlands-Hervormde Gemeente van Rilland-Bath. (De Navorscher, jaargang 1889, p. 441.)
Daarna (vermoedelijk vanaf 1919) bevond dit afschrift zichin de collectie van het Rijksarchief in Zeeland te Middelburg.( Abr. Mulder, Retroacta van den Burgerlijken stand in Zeeland, Den Haag, 1925, p.102.) Daar sneuvelde het hoogstwaarschijnlijk tijdens het bombardement op Middelburg op 17 mei 1940. Het werd na 1945 nergens meer aangetroffen.

Begin 2012 werd ik erop geattendeerd dat zich in het archief van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas (KOKW) te Sint-Niklaas een afschrift van de kopie-versie van het genoemde doopboek bevindt. Dit afschrift bleek omstreeks 1930 te zijn vervaardigd door Jozef De Wilde die toen onderpastoor was in het vlakbij Liefkenshoek gelegen dorp Doel. Boven zijn kopie prijkt de tekst die Leerdam in 1764 boven zijn afschrift plaatste:

Copie autenticq van het doopregister der kerke te Liefkenshoek beginnende met het jaar 1622 den 15 november voor soo verre de selve uut de oude originele stucken is kunnen saam gebragt worden. Ingevolge de resolutie van den kerkenraad van Liefkenshoek van 15 september 1763 is het overboeken van de doopregisters onder het opzigt van den predikant met alle naukeurigheyt door den schoolmeester alhier begonnen den 13 april 1764.

In 2004 maakten twee leden van de KOKW (het echtpaar Paul Jacobs en Mariet Van den Broecke) een digitale versie van het afschrift van De Wilde. Voorzien van een inleiding en enigszins aangepast is deze versie te raadplegen op mijn website.
De aangetroffen ca. 14.000 namen (waaronder vele doopgetuigen) zijn inmiddels verwerkt in mijn Repertorium betreffende de Scheldeforten Lillo en Liefkenshoek. 

Door J.M.G. Leune

Register van houders van hondenkarren, Barendrecht

In het maartnummer 2012 van Genealogie (blz. 30-31) verscheen van Rob van Drie het artikel Hond en baas in het archief. In oude archieven kom je slechts zelden honden tegen. Een enkele keer zie je er een opduiken, als hij overlast veroorzaakte, of vind je zijdelings informatie over zijn aanwezigheid bij een voorouder. In negentiende-eeuwse archieven tref je ze vaker aan, met name in documenten die verband houden met belastingen. De meeste bronnen i.v.m. hondenbelasting zijn van ná 1851, n.a.v. de invoering van de nieuwe Gemeentewet in dat jaar. Een voorbeeld van zo’n bron volgt onderstaand. In Rotterdam werd al in 1802 hondenbelasting ingevoerd. We houden ons aanbevolen voor tips over nog oudere "hondenbronnen".

Register der houders van hondenkarren, gemeente Oost- en West-Barendrecht, 1884-1896 (Gemeentearchief Rotterdam, toegang 1437, Archief Gemeente Barendrecht 1812-1923, inv.nr. 504)

(Vlnr: volgnummer, naam van houder hondenkar, datum inschrijving, opmerkingen)

1. Gerrit Stolk, 11 februari 1889
2. Leendert van der Ven, 11 februari 1889
3. Willem Willemstein, 11 februari 1889
4. Arij Niemandsverdriet, 11 februari 1889, afgeschaft
5. dezelfde, 11 februari 1889
6. Jacobus Lodder, 11 februari 1889
7. Izaäk Vijfvinkel, 11 februari 1889
8. Arie Schippers, 11 februari 1889
9. Leigje Struik, wed. Gerrit Valk, 11 februari 1889
10. Christiaan Petrie, 12 februari 1889
11. dezelfde, 12 februari 1889
12. Cornelis Moret, 12 februari 1889
13. Hendrik Moerkerken, 12 februari 1889
14. Jan Koster Bz., 12 februari 1889
15. Izaäk den Hartog, 12 februari 1889
16. Willem Visser Pz., 12 februari 1889
17. Joris Huijser, 12 februari 1889
18. Matthijs Willemstein, 12 februari 1889
19. Pleun Booij, 12 februari 1889 [Pleun later doorgehaald en vervangen door Cornelis]
20. Lena van Gelder, wed. Hendrik de Ruiter, 12 februari 1889
21. Klaas Berkhout, 12 februari 1889
22. Arie Dronk, 12 februari 1889
23. Izaak Koedood, 12 februari 1889
24. Frans Valat, 12 februari 1889 [eerst doorgehaald en vervangen door Martinus, ook die voornaam doorgehaald en vervangen door Frans]
25. Teunis Roos, 12 februari 1889
26. Johannes Bernardus Roterman, 13 februari 1889
27. Teunis Monster, 13 februari 1889
28. Gerrit Gouman, 13 februari 1889
29. Leendert Nootenboom, 13 februari 1889
30. Hendrik de Quartel, 14 februari 1889
31. Pieter Arie Mol, 14 februari 1889
32. Arie Klootwijk, 14 februari 1889
33. Pieter Stolk, 15 februari 1889
34. Jacob Stolk, 15 februari 1889
35. Aart Kooiman, 15 februari 1889
36. Jan den Otter, 16 februari 1889
37. Cornelis Vrijhof, 18 februari 1889, afgeschaft
38. Jan Vat, 20 februari 1889
39. Pieter Visser Pz., 26 februari 1889
40. Jan van Dijk, 1 maart 1889



41. Jacobus van den Berg, 26 april 1889
42. Jan de Haan, 2 mei 1889
43. Jan Bezemer, 4 mei 1889
44. Hermanus van den Berg, 4 mei 1889
45. Maarten Hoogerdijk, 14 mei 1889, vertrokken naar Moercapelle
46. Pieter Cornelis van Essen, 29 juni 1889
47. Meeuwis den Otter, 2 juli 1889, afgeschaft
48. Arij Dammes van 't Zelfde, 4 september 1889, afgeschaft
49. Jan Kraak, 21 october 1889, afgeschaft
50. Maarten van Pelt, 25 november 1889, afgeschaft
51. Bastiaan van Vugt, 30 januari 1890, vertrokken
52. Adriaan Pieter van Drunen, 10 februari 1890
53. Cornelis Lodder, 5 maart 1890
54. Teunis Sneep, 25 maart 1890
55. Adrianus Vlasblom, 8 juni 1890
56. Arie den Otter Az., 14 augustus 1890 [toegevoegd: wed.]
57. Gerrit den Otter, 22 october 1890
58. Arie Louter, 12 mei 1891
59. Willem Hoogerdijk, 20 mei 1891, vertrokken naar Moerkapelle
60. Klaas van Deelen, 25 mei 1891
61. Klaas Broekzitter, 19 october 1891
62. Cornelis Gouw, 21 october 1891
63. Laurens van Persie Gz., 21 october 1891
64. Simon de Knegt, 27 november 1891
65. Pieter Steenbergen, 14 december 1891
66. Aart de Ruiter, 11 maart 1892
67. Adrianus Verberk, 11 maart 1892
68. Arie Moerkerken, 23 april 1892
69. Jan van der Giessen, 4 mei 1892
70. Jan van de Erve, 6 mei 1892
71. Pieter van der Schoor, 6 mei 1892
72. Cornelis Huisken, 13 mei 1892
73. Leendert Visser Bz., 13 juli 1892
74. Frans Groen, 15 juli 1892
75. Arij Rabenort, 12 october 1892
76. Jacob den Hollander, 12 october 1892
77. wed. Teunis Pouwe, 12 october 1892, afgeschaft
78. Joost Lems, 26 oktober 1892
79. Willem van ’t Hof, 7 november 1892
80. Arie Frans de Jong, 24 mei 1893
81. Pieter Sperna Weiland, 22 juni 1893
82. Huibert van Drunen, 1 september 1893
83. Benjamin de Ruiter, 8 september 1893
84. Cornelis Ketting, 30 september 1893
85. Gerrit Wendrich, 1 november 1893
86. Teunis de Jong, 11 november 1893
87. Johannes van Neutegem, 1 maart 1894
88. Arie Huijser, 28 maart 1894
89. Adrianus Monster, 13 april 1894
90. Fleuris Groenendijk, 1 mei 1894
91. Izaäk Gijsbertus de Deugd, 11 mei 1894
92. Pleun van den Berg, 18 mei 1894
93. Gerrit de Zeeuw, 30 juli 1894
94. Evert de Roos, 2 januari 1895
95. Leendert Blijdorp, 30 januari 1895
96. Adrianus van Ekelenburg, 20 maart 1895
97. Pieter van der Ent, 25 maart 1895
98. Maarten Sparreboom, 20 mei 1895
99. Teunis de Jong, 18 juni 1895
100. Klaas Boer, 29 october 1895
101. Arij den Otter Jbz., 21 november 1895
102. Cornelis Nieuwkoop, 5 december 1895
103. Willem Baris, 16 januari 1896
104. Cornelis de Jong, 13 februari 1896
105. Aart Kamerman, 15 februari 1896
106. Jacob Zwaal, 6 maart 1896
107. Johannes Kluit, 13 maart 1896
108. Leendert Lodder, 15 april 1896
109. Marius Huijser Fz., 20 mei 1896
110. Bastiaan Rijsdijk, 26 augustus 1896
111. Jilles Grandia,   11 september 1896
112. Cornelis Pieter Stehouwer, 15 october 1896
113. Simon de Knegt, 22 october 1896
114. Jan van der Wel, 26 october 1896
115. Arij de Jongh Jz., 3 december 1896
116. Willem Verhagen, 9 december 1896

Op de website van Bert Willemen, www.hondmethondenkar.nl, vind je méér informatie over de geschiedenis en het gebruik van trekhond en hondenkar.